4. यमरज्ले णचिकेतलाई भने,

डियर अताजी
Dear Atajji

हिजोको चिट्ठीमा णचिकेतले आफ्नो पितको लागि  यमरज सँग बाबुको लागि वर मागेको प्रसँग सम्मा पुगेको छ। यमरज्ले णचिकेतलाई भने, 'मेरो वर अनुसार तिम्रा बाबु अरु रात जसरी सुखपूर्वक सुत्थे, अव पनि त्यसइ गरी सुत्नेछन, किनभने उनी तिमीलाई मृत्‍युको मुखवात छुतेको देख्ने छन। 
 Hijoko chithimaa Nachiketale aafno pitako laagi Yamaraj sanga babuko laagi var maageko prasanga samma pugeko chha.

Yamarajle Nachiketalai bhane, 'mero var anusar timraa babu aru raat jasari sukhapoorvak sutthe, ava pani tyasai gari sutnechhan, kinabhane uni timilai mrityuko mukhavaata chhuteko dekhne chhan.

२।  दोस्रो वर्को लागि णचिकेतले भने, 'हीए मृत्‍युदेव! स्वर्गलोक्मा कुनै भय (दर) छैन। त्यहान हजुरको पनि वश चल्दैन, त्यहान कोही व्रिद्धावस्था वात पनि दराउन्दैन। स्वर्गलोक्मा मनुश्य भोक्-प्यास-- दुबइ देखी माथि उठेर आनन्दित हुन्छ। हीए मृत्‍यु!  हजुर स्वर्ग पुग्न गरिने साधनभूत अग्निको (यज्ञ, होम) वेरमा जान्नु हुन्छ, त्यो वेर म जस्तो श्रद्धालुको लागि वर्नन गर्नु होस्, (जुन द्वर) स्वर्ग पाएका पुरुष अमृतात्त्व प्राप्त गर्छन्। डोस्रो वर म हजुरसँग यही माग्छु।'

2. dosro varko laagi Nachiketale bhane, 'hey Mrityudev! swargalokmaa kunai bhaya (dar) chhaina. tyahaan hajurko pani vash chaldaina, tyahaan kohi vriddhaawasthaa vaata pani daraaundaina. swargalokmaa manushya bhok-pyaas-- dubai dekhi maathi uthera aanandit hunchha. Hey Mrityu! hajur swarga pugna garine sadhanbhoot agniko (yagya, hom) vaaremaa jaannu hunchha, tyo vaare ma jasto shraddhaaluko laagi varnan garnu hos, (jun dwara) swarga paaekaa purush amritattwa prapta garchhan. Dosro var ma hajursanga yahi maagchhu.'

यसरी णचिकेतले पहिलो वर आफ्नो बाबुको लागि मागे।  डोस्रो वर चाहिन समाजको लागि मागे।  हाम्रा समाजमा त्यस्ता व्यक्तिहरु पनि छन, जो स्वर्ग जाने इच्छ राख्छन।  अर्को शब्दमा, णचिकेतले पहिले आफ्नो बाबुको लागि, त्यस्पछी समाजको लागि वर मागे।  किनभने, णचिकेतलाई आफ्नो लागि केही माग्नु नै थिएन, उनी संसार वात पाइने चिज जती सबै नाश्वान हुन भन्ने कुरो राम्ररी जाँदाथे।

Yasari Nachiketale pahilo var aafno babuko laagi maage. Dosro var chaahin samajko laagi maage. Haamraa samajmaa tyastaa vyaktiharu pani chhan, jo swarga jaane ichchha raakhchhan. Arko shabdamaa, Nachiketale pahile aafno babuko laagi, tyaspachhi samajko laagi var maage. Kinabhane, Nachiketalai aafno laagi kehi maagnu nai thiyena, uni sansar vaata paaine chij jati sabai naashvaan hun bhanne kuro raamrari jaandathe.

डोस्रो वर्को वेरमा यमरज्ले भने,  'हीए णचिकेत, स्वर्ग पाइने त्यो अग्निको वेरमा म राम्रो सँग जाँदाछु, म तिमीलाई त्यसको उपदेश गर्छु, तिमी त्यसलाई राम्रो सँग सुन, यो उपदेश्वात तिमी अनन्तलोक्को प्रप्ती गराउने, त्यसको आधारमा र बुद्धिरूपी गफआमा स्थित जान।' यमरज्ले यस्तो भनेर णचिकेतलाई आफ्नो उपदेश्मा ध्यान दिएर सुन्नको लागि आग्य दिनु भयो।

Dosro varko vaaremaa Yamarajle bhane, 'hey Nachiketa, swarga paaine tyo agniko vaaremaa ma raamro sanga jaandachhu, ma timilai tyasako upadesh garchhu, timi tyasalai raamro sanga suna, yo upadeshvaata timi anantalokko prapti garaaune, tyasako aadhaarmaa ra buddhiroopi gufaamaa sthit jaana.' Yamarajle yasto bhanera Nachiketalai aafno upadeshmaa dhyan diera sunnako laagi aagya dinu bhayo.

संसारका धेरै व्यक्ती संसारवात भोग नै चाहन्छन। टी भोग पाउन तिनीहरु सकाम कर्मा गर्छन्। 'सकाम कर्मा' भनेको कुनै फल्को इच्छा लिएर गर्ने कर्मा हो।  तर, के गर्ने, हामीले कुनै कर्मा गरेर त्यसको फल भोग पाइ हाले पनि त्यो भोग केही समयमा सकिन्छ।  सकाम कर्मको फल जहिले पनि नाश हुने हुन्छ। ट्यस्पछी यमरज्ले लोखरुको करणभूत (सन्सर नै पाइने) त्यो अग्निको तथा त्यसलाई छायान गर्नेको लागि जस्तो र जती इन्त्ताहरु हुन्छन एवम जुन प्रकारले उनसको छायान हुन्छ ती सबै णचिकेतलाई वर्नन गरी दिये र णचिकेतले पनि जती र जस्तो सुनेका थिए, ती यमरज्लाई सुनै दिए। वात उसले सुनेको कुरो जस्ता-को-तस्तै भन्न सक्ने क्ष्यमत देखेर खुशी भये र णचिकेतलाई भने।
Sansarkaa dherai vyakti sansarvaata bhog nai chaahanchhan. Tee bhog paauna tineeharu sakaam karma garchhan. 'Sakaam karma' bhaneko kunai phalko ichchhaa liyera garne karma ho. Tara, ke garne, haamile kunai karma garera tyasako phal bhog paai haale pani tyo bhog kehi samayamaa sakinchha. Sakaam karmako phal jahile pani naash hune hunchha.
Tyaspachhi yamarajle lokharuko karanbhoot (sansar nai paaine) tyo agniko tatha tyasalai chayan garneko laagi jasto ra jati inttaaharu hunchhan evam jun prakarle unasako chayan hunchha tee sabai Nachiketalai varnan gari diye ra Nachiketale pani jati ra jasto sunekaa thiye, tee Yamarajlai sunai diye. Nachiketa vaata usale suneko kuro jasta-ko-tastai bhanna sakne kshyamata dekhera Yamaraj dherai nai khushi bhaye ra Nachiketalai bhane.

'अब म तिमीलाई एउटा अर्को वर पनि थपी दिन्छु।  अहिले मैले तिमीलाई भनेको अग्नी विध्य तिम्रो नै नाम्ले प्रसिद्ध हुनेछ अर्थात यो स्वर्ग प्राप्त हुने अग्निको नाम अब देखी णचिकेत अग्नी हुनेछ  तथा तिमी यो शब्द गर्ने रत्नमयी, अनेक रूफरु भएको विचित्र मला स्वीकर गर।' यमरज्ले णचिकेतलाई त्यो माला पनि दिए।

'Aba ma timilai eutaa arko var pani thapi dinchhu. Ahile maile timilai bhaneko agni vidhya timro nai naamle prasiddha hunechha arthaat yo swarga prapta hune agniko naam aba dekhi Nachiketa Agni hunechha tatha timi yo shabda garne ratnamayi, anek roopharu bhaeko vichitra malaa sweekar gara.' Yamarajle Nachiketalai tyo maalaa pani diye.

ट्यस्पछी यमरज्ले णचिकेतलाई त्यस्तो वर माग्न आग्य दिए।  अहिले सम्मा काठओपनिशद्को भूमिका वन्यो।  अब णचिकेत यमरज सँग ब्रह्मा विद्य वेर प्रश्न गर्छन्।

Tyaspachhi Yamarajle Nachiketalai testo var maagna aagya diye. Ahile samma Kathopanishadko bhoomika vanyo. Aba Nachiketa Yamaraj sanga brahma vidya vaare prashna garchhan.

आजलाई यत्ती, अरु पछी।
Aajalai yatti, aru pachhi.

हजुरको
इन्दिरा

Hajurko

Indira

3. हिजोको चिट्ठीमा हामीले णचिकेतको वेरमा चर्चा गर्यौन।

डियर अताजी
Dear Attaji

हिजोको चिट्ठीमा हामीले णचिकेतको वेरमा चर्चा गर्यौन। हामीले णचिकेतको बाबु जस्तो हुनु भेन, णचिकेत जस्तो हुनु पर्‍यो।
Hijoko chithimaa haamile Nachiketako vaaremaa charcha garyaun.  Haamile Nachiketako babu jasto hunu bhena, Nachiketa jasto hunu paryo.  

णचिकेत ५ वर्सका मात्रै भए पनि उनी यज्ञ, दान, तप गर्ने मनुश्य थिए।यज्ञ, दान, तप गर्ने व्यक्ती जे काम गर्दा पनि विचार गरेर गर्छ। आज, अहिले मैले गरेको काम्ले, अहिले मैले वोलेको वचन्ले अरुलाई कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने सोच्छ, कसैलाई सोध्न नपाए पनि आफ्नै हृदयमा रहेको अन्तर्यामी भगवानलाई सोध्छ। उसको ह्रिद्यमा रहेको अन्तर्यमी भगवानले उसको प्रश्नको उत्तर राम्ररी दिनु हुन्छ।
Nachiketa 5 varsakaa maatrai bhae pani uni yagya, daan, tap garne manushya thie.  Yagya, daan, tap garne vyakti je kaam gardaa pani vichar garera garchha.  Aaaja, ahile maile gareko kaamle, ahile maile voleko vachanle arulai kasto prabhav parchha bhanne sochchha, kasailai sodhna napaae pani aafnai hridayamaa raheko antaryaami Bhagawaanlai sodhchha.  Usako hridyamaa raheko antaryami Bhagawaanle usako prashnako uttar raamrari dinu hunchha. 

 

तर, णचिकेतको बाबु आफुले मन लागेको काम विचारऐ नगरि गर्छ, त्यो काम्को वेरमा अरुले केही भन्यो भने रिसाउन्छ, जङिन्छ, अरुलाई भन्नै नहुने वानी पनि वोलिदिन्छ, (जस्तो णचिकेतको बाबुले आफ्नो छोरालाई मृत्‍युकहा पथाइ दिन्छु भने, हाम्रो भाषामा 'सी मा' भने, जुन कुर उनले भन्नु हुँदैनथ्यो), र केही समय पछी नै पछुताउन्छ। णचिकेतको बाबुले त्यसतै गरे कि गरेनन? उनले लोभ्ले गर्दा कामै नलाग्ने गाई दान गर्न खोजे, आफुले गर्न लागेको काम शास्त्रले गर्न हुने भनेको छ कि नहुने भनेको छ भन्ने विचारऐ गरेनन, त्यस्म्याथएे आफ्नो छोराले यस्तो काम किन गर्न लागेको भनेर घुमाउरो परले भन्दा त्यही छोराले मलाई किन यस्तो प्रश्न गर्‍यो भन्ने पनि एक चाइना पनि विचार गरेनन, पछी उनलाई नै आफ्नो छोरालाई किन यसो भनेछु भनेर पछुताउनु पर्‍यो।
Tara, Nachiketako babu aafule man laageko kaam vicharai nagari garchha, tyo kaamko vaaremaa arule kehi bhanyo bhane risaaunchha, janginchha, arulai bhannai nahune vaani pani volidinchha, (jasto Nachiketako babule aafno chhoralai mrityukahaan pathaai dinchhu bhane, haamro bhaashaamaa 'see maa' bhane, jun kura unale bhannu hundainathyo), ra kehi samaya pachhi nai pachhutaaunchha.  Nachiketako babule tyasatai gare ki garenan?  Unale lobhle gardaa kaamai nalaagne gai daan garna khoje, aafule garna laageko kaam shastrale garna hune bhaneko chha ki nahune bhaneko chha bhanne vicharai garenan, tyasmaathi aafno chhoraale yasto kaam kina garna laageko bhanera ghumaauro parale bhandaa tyahi chhorale malai kina yasto prashna garyo bhanne pani ek chhin pani vichar garenan, pachhi unalai nai aafno chhoralai kina yaso bhanechhu bhanera pachhutaaunu paryo.  

अब त्यो घटनापछी आफ्नो बाबुलाई सम्झाइ बुझाई यमलोक्मा यमरज्कहान गए। तर, त्यो वेला यमरज यमलोक्मा थिएनन। टीन दिन्सम्मा यमरज नफर्केको करण विन अन्न विन जल यमलोक्मा नै वसे। यमरज आएपछी उनले णचिकेतलाई तीन दिन्को तीन वर माग्न अनुरोध गरे। किनभने, घरमा आएको पाहुनाले आफ्नो घरवात केही खान नपाएर, पीउन नपाएर फर्कियो भने त्यो घरको परिवारलाई अशुभ हुन्छ भन्ने कुरो यमरज्को परिवारलाई पनि थय थियो। किनभने, ब्रह्मन्-आठइथी भएर अग्नी नै घरहरुमा पस्छन। (साधु पुरुष, असल गृहस्थ) त्यो अतिथिलाई पूजा गरेर शान्ता गर्छन्। जसको घरमा ब्रह्मन्-अतिथी भोजन नगरि वस्छ, त्यो मन्द बुद्धी पुरुश्को उसले थाहा पाएको र थाहा नपाएको वस्तुहरु पाउने इच्चाहरु, ती पाइेका इच्चाहरुवात पाइने फल, मीथो वोलिले पाइने फल, यज्ञ अदी फल फल तथा समस्त पुत्र र पशु नश्त गरिदिन्छ।
Aba tyo ghatanapachhi aafno babulai samjhaai bujhaai yamalokmaa yamarajkahaan gae. Tara, tyo velaa yamaraj yamalokmaa thiyenan. Teen dinsamma yamaraj napharkeko karan vina anna vina jal yamalokmaa nai vase. Yamaraj aaepachhi unale Nachiketalai teen dinko teen var maagna anurodh gare. Kinabhane, gharmaa aaeko paahunaale aafno gharvaata kehi khaana napaaera, pinuna napaaera pharkiyo bhane tyo gharko parivarlai ashubha hunchha bhanne kuro yamarajko parivarlai pani thaya thiyo. Kinabhane, brahman-athithi bhaera agni nai gharharumaa paschhan. (sadhu purush, asal grihastha) tyo atithilai pooja garera shanta garchhan. Jasako gharmaa brahman-atithi bhojan nagari vaschha,tyo manda buddhi purushko usale thahaa paaeko ra thahaa napaaeko vastuharu paaune ichchhaharu, tee paaiekaa ichchhaharuvaata paaine phal,meetho volile paaine phal, yagya adi phal phal tatha samasta putra ra pashu nashta garidinchha.

त्यसैले, यमरज्ले णचिकेतलाई तीन वर दिन खोजेका हुन।
Tyasaile, yamarajle Nachiketalai teen var dina khojekaa hun.

यमरज्ले णचिकेतलाई एक दिन उनको घरमा अन्न जल नलिएर कुरेको वापत्मा एक वर दिएका हुन।
णचिकेतले मागेको पहिलो वर यस्तो थियो।

Yamarajle Nachiketalai ek din unako gharmaa anna jal naliera kureko vaapatmaa ek var diekaa hun.  Nachiketale maageko pahilo var yasto thiyo

१।  म यहाँन आएपछी मेर पिता अती दुखी छन। (आफ्नो छोरालाई यमरज कहान पठाएँ पछी कुन बाबु दुखी हुँदैन?) अव मलाई फैले वर यस्तो दिनुहोस् मेरो पिता म प्रती शान्ता, प्रसन्नचित्त र क्रोध्रहित हुनु होस् तथा हजुले मलाई यहाँन्वात पठाएँ पछी मलाई चिनेर वाचइत गर्नु होस्।

1.  Ma yahaan aaepachhi mera pita ati dukhi chhan. (aafno chhoralai yamaraj kahaan pathaae pachhi kun babu dukhi hundaina?)  Ava malaai phaile var yasto dinuhos mero pita ma prati shanta, prasannachitta ra krodhrahit hunu hos tatha hajule malaai yahaanvaata pathaae pachhi malai chinera vaatchit garnu hos.

पहिलो वर णचिकेतले आफ्नो बाबुको लागि मागे।  उनलाई यमरज सँग आफ्नो लागि त केही माग्नु थिएन।  उनले यमरज्सँग वर मागेका पनि होइनन। यमरज्ले आफ्नै इच्छले वर दिएका हुन। त्यसैले, उनले आफ्नो बाबुले आफुलाई यमलोक (म्रित्युको घर) पठाउन्दा पनि आफ्नो बाबुसँग रिसाएनन, उल्तो आफ्नो बाबुलाई नै मन दुखेको होला भनेर आफ्नो बाबुको कल्यन्को लागि वर मागे।  यसवात कस्ता रहेछन, हामी कस्ता रहेछौन, हामी कस्तो हुनु पर्ने रहेछ भन्ने कुरको शिक्षा हामीलाई मिल्छ।
Pahilo var Nachiketale aafno babuko laagi maage. Unalai Yamaraj sanga aafno laagi ta kehi maagnu thiyena. Unale yamarajsanga var maagekaa pani hoinan. Yamarajle aafnai ichchhale var diekaa hun. Tyasaile, unale aafno babule aafulai yamalok (mrityuko ghar) pathaaundaa pani aafno babusanga risaaenan, chitta dukhaaenan.ulto aafno babulai nai man dukheko holaa bhanera aafno babuko kalyanko laagi var maage. Yasavaata kastaa rahechhan, haami kastaa rahechhaun, haami kasto hunu parne rahechha bhanne kurako shikshya haamilai milchha. 

अजलाई यत्ती, अव अरु वर्को वेरमा पछी कुर गर्ने है।
Ajalai yatti, ava aru varko vaaremaa pachhi kura garne hai.

हजुरको
इन्दिरा
Hajurko
Indira

2. णचिकेतको कथा वात काठओपनिशद शुरु हुन्छ

2. णचिकेतको कथा वात काठओपनिशद शुरु हुन्छ

डियर आताजी,
Dear Attaji

मेरो यो भन्दा पहिलेको चिट्ठी पाउनु भएको होला। अब यो पाली णचिकतको कथा सुन्नु होस्।
Mero yo bhandaa pahileko chithi paaunu bhaeko holaa. Aba yo paali Nachikatako katha sunnu hos.

णचिकेतको कथा वात काठओपनिशद शुरु हुन्छ  र यमराज्को उपदेश्वात काठओपनिशद्को अन्त्य हुन्छ। 
Nachiketako katha vaata Kathopanishad shuru hunchha ra Yamarajko upadeshvaata Kathopanishadko antya hunchha. 

एक जना वजश्रवहाँ भन्ने ॠषि थिए। उनले 'सर्वस्व दान' भन्ने एउटा ठुलो यज्ञ गरे।  ट्यो यज्ञमा उनले हजारौन गैहरु दान गर्न लागे।  ट्यो वेला मा गाई दान गर्दा गाई सँगइ ती गैहरुलाई सुन चान्दिका गहनहरुले सिङार्नु पर्थियो। टी ॠषिले ती गैहरुलाई सिङारे पनि। तर, ती दान गरिने गाइहरु कस्ता थिए भन्ने वर्नन यस्तो सँग गरिएको छ। ती गाइहरुले उनिहरुको जीवन्मा जती जल पिउनु पर्ने हो, त्यो पिए सके (अर्थात उनिहरुमा अरु जल पिउने शक्ती छैन, जती घास खान सक्ने हो खाइ सके (अर्थात उनिहरुमा अरु घास खाने शक्ती छैन), उनिहरुवात जती दुध दुहुनु पर्ने हो दोही सकियो (अर्थात उनिहरुवात अरु दुध पनि पाउन सकिन्दैन), उनिहरु सन्तान जन्माउन पनि असमर्थ भई सके। (त्यस्ता गाइहरु दान गर्दा यजमान्लाई (दान दिने व्यक्ती) स्वर्ग जानु कता हो कता नरक्मा जानु पर्छ)। त्यस्ता गाइहरु दान दिन लागेको देखेर ती ॠषिका छोरा णचिकेता, जो ५ वर्शका थिए, लाई आफ्नो बाबुले त्यस्तो तामसी दान दिन लागेको देखेर चिन्ता पर्‍यो। 

Ek janaa Vajashravah bhanne rishi thiye. Unale 'sarvaswa daan' bhanne eutaa thulo yagya gare. Tyo yagyamaa unale hajaaraun gaiharu daan garna laage. Tyo velaa maa gai daan gardaa gai sangai tee gaiharulai sun chaandikaa gahanaharule singaarnu parthyo. Tee rishile tee gaiharulai singaare pani. Tara, tee daan garine gaaiharu kastaa thiye bhanne varnan yasto sanga garieko chha.

tee gaaiharule uniharuko jeevanmaa jati jal piunu parne ho, tyo pie sake (arthaat uniharumaa aru jal piune shakti chhaina, jati ghaans khaana sakne ho khaai sake (arthaat uniharumaa aru ghaans khaane shakti chhaina), uniharuvaata jati dudh duhunu parne ho dohi sakiyo (arthaat uniharuvaata aru dudh pani paauna sakindaina), uniharu santaan janmaauna pani asamartha bhai sake. (Tyastaa gaiharu daan gardaa yajamaanlai (daan dine vyakti) swarga jaanu kataa ho kataa narakmaa jaanu parchha). Tyastaa gaiharu daan dina laageko dekhera tee rishikaa chhora Nachiketaa, jo 5 varshakaa thiye, laai aafno babule tyasto taamasi daan dina laageko dekhera chintaa paryo. 

त्यसैले, उनले विचार गरे, 'मेरो बाबुले यस्तो दान गर्न नहुने थियो। उहानसँग यस्ता बुढी गाइहरु मात्रा छैनन, असल गाइहरु पनि छन, ती गाइहरु दान नदिनुको कारण उहानले ती गैहरु म (छोर)को लागि राखेको हुनु पर्छ। तर, ती गैहरु भन्दा पनि उहानको प्रिया त म छु। त्यसैले, उहाले मलाई कसलाई दान दिने होला।' यस्तो मन्मा लागेर उनले आफ्न पितलाई यो प्रश्न गरे, 'हीए बुवा, हजुर मlai कसलाई दान दिनु हुन्छ? यो प्रश्न सुनेर णचिकेतको बाबुले उत्तर दिएनन। तर, दोस्रो र तेस्रो पटक पनि यस्तो प्रश्न णचिकेतले गरिरहे। ट्यस्पछी, णचिकेतको बाबुलाई क्रोध आयो, र उनले भने,'मा तिमीलाई मृत्‍यु कहान दिन्छु'। यस्तो उत्तर त कुनै विवेकी बाबुले कुनै छोरालाई दिन्दैनन। तर, णचिकेत बाबुको यो उत्तर सुनेर विचलित भएनन। उपनिशद पढ्दा बुझ्नु पर्छ, केही वेर्पpaaछी णचिकेतको बाबु आफ्नो छोरालाई यस्तो भनेकोमा आँफैनै नरमाइलो माने। बाबुको यस्तो मनह्स्थिती देखेर णचिकेतले आफ्नो बाबुलाई सम्झाएर यमराजsanga (यमलोक्) मा गए।
Tyasaile, unale vichar gare, 'mero babule yasto daan garna nahune thiyo. Uhaansanga yastaa budhi gaaiharu maatra chhainan, asal gaaiharu pani chhan, tee gaaiharu daan nadinuko karan uhaanle tee gaiharu ma (chhora)ko laagi raakheko hunu parchha. Tara, tee gaiharu bhandaa pani uhaanko priya ta ma chhu. Tyasaile, uhaanle malaai kasalai daan dine holaa.' Yasto manmaa laagera unale aafnaa pitalai yo prashna gare, 'hey buwa, hajur ma kasalai daan dinu hunchha? Yo prashna sunera Nachiketako babule uttar diyenan. Tara, dosro ra tesro patak pani yasto prashna Nachiketale garirahe. Tyaspachhi, Nachiketako babulai krodh aayo, ra unale bhane,'ma timilai mrityu kahaan dinchhu'. Yasto uttar ta kunai viveki babule kunai chhoralai dindainan. Tara, Nachiketa babuko yo uttar sunera vichalit bhaenan. Upanishad padhdaa bujhnu parchha, kehi verpachhi Nachiketako babu aafno chhoralai yasto bhanekomaa aafain naramaailo maane. Babuko yasto manahsthiti dekhera Nachiketale aafno babulai samjhaaera Yamaraaj (yamalok)maa gae

अब यो कथाको विचार गर्ने वेला भयो।

Aba yo kathako vichar garne velaa bhayo.

कथाले णचिकेतको बाबुले गरेको दान्लाई 'निक्रिश्त' दान भन्छ। हामीले पनि दान गर्दा, कसैसँग वोल्दा, कसैलाई केही दिन्दा धेरै विचार गर्नु पर्‍यो, 'हामीले यस्तो गर्न हुन्छ कि हुँदैन' भनेर। हामी धेरै जसो आफुलाई मन नपरेको, अथवा थोरै पैसा पर्ने माल अरुलाई दिन्छौ। यस्तो दान् हामी दान्तwo हुने फल पाउन्दैनौन, यसको मtaaत्लव, नराम्रो फल पाउछौ। हामीले अरुलाई खान दिन्दा पनि 'वासी, सदे गलेको' खाना दिनु हुन्न, यसो गर्यौ भने हामी णचिकेतको बाबु जस्तो 'असूर्या नामा ते लोका', (नरक, जहान सुर्यको प्रकाश कहिले पनि आउन्दैन, सुर्य भनेका हाम्रा बुद्धिका देवता हुन, सुर्यको प्रकाश नभएको भनेको हामी  नरक्मा जानु हो, अन्धकार्मा जानु हो, अन्धकर्मा रहेको मान्छेले के राम्रो काम गर्न सक्छ? अनी त्यो नरक भएन?) मा पर्छौन। घरमा वासी खान नपार्नको लागि हामीले खान पकाउने वेलामा नै राम्ररी विचार गर्नु पर्छ कि त्यो छाक घरमा कती जना मान्छेले खान्दै छन, खाने कुर यही मात्रै हो कि अरु पनि छ। यस्तो विचार गर्नु भनेको हामीले आफुलाई सत्त्वगुन्मा लग्ने हो। यस्तो विचार गरेर काम गर्‍यो भने हामीले धेरै चोटि पसल गाई रहनु पर्दैन, पसल नगए पछी हाम्रो खानाको लागि, लाग्ने खर्छ काम हुन्छ, कम भए हाम्रो आफ्नै वचत हुन्छ, त्यो वचत्ले हामीले अरु ठुलो ठुलो राम्रो राम्रो काम गर्न सक्छौन। विचार गर्नुस् त, णचिकेतको बाबुले दिएका गैहरु कसलाई काम लाग्छ? गाई दान लिनेले ती गाइहरु आफ्नो घरसम्मा पनि पुर्याउन सक्तैन, baaतो मा नै ती गैहरु मरे भने, अथवा घर पुगेको केही समयमा नै मरे भने त्यो दान लिनेलाई कती झन्झत हुन्छ, उसले दान दिनेलाई कती सराप्ला?  
Kathale Nachiketako babule gareko daanlai 'nikrishta' daan bhanchha. Haamile pani daan gardaa, kasaisanga voldaa, kasailai kehi dindaa dherai vichar garnu paryo, 'haamile yasto garna hunchha ki hundaina' bhanera. Haami dherai jaso aafulai man napareko, athava thorai paisa parne maal arulai dinchhaun. Yasto daanle haami daanvaata hune phal paaundainaun, yasako matlav, naraamro phal paaunchhaun. Haamile arulai khaana dindaa pani 'vaasi, sade galeko' khaanaa dinu hunna, yaso garyaun bhane haami Nachiketako babu jasto 'asooryaa naama te lokaa', (narak, jahaan suryako prakash kahile pani aaundaina, surya bhanekaa haamraa buddhikaa devata hun, suryako prakash nabhaeko bhaneko haami narakmaa jaanu ho,andhakaarmaa jaanu ho, andhakarmaa raheko maanchhele ke raamro kaam garna sakchha? ani tyo narak bhaena?) maa parchhaun. Gharmaa vaasi khaana napaarnako laagi haamile khaana pakaaune velaamaa nai raamrari vichar garnu parchha ki tyo chhaak gharmaa kati janaa maanchhele khaandai chhan, khaane kura yahi maatrai ho ki aru pani chha. Yasto vichar garnu bhaneko haamile aafulai sattwagunmaa lagne ho. Yasto vichar garera kaam garyo bhane haamile dherai choti pasal gai rahanu pardaina, pasal nagae pachhi haamro khaanaako laagi laagne kharcha kam hunchha, kam bhae haamro aafnai vachat hunchha, tyo vachatle haamile aru thulo thulo raamro raamro kaam garna sakchhaun. Vichar garnus ta, Nachiketako babule diekaa gaiharu kasalai kaam laagchha?Gaai daan linele tee gaaiharu aafno gharsamma pani puryaauna saktaina, vaato maa nai tee gaiharu mare bhane,athava ghara pugeko kehi samayamaa nai mare bhane tyo daan linelai kati jhanjhat hunchha, usale daan dinelai kati saraaplaa?  

यो कथामा गाई 'शब्द'ले सम्पत्ती भन्ने बुझाउन्छ। हामीले यो संसारमा आउन्दा र आएर पाएका हाम्रा शरीर, नाता गोता, घर, खेत, बैंक बलन्के सबै सम्पत्ती नै हुन।  हुँदा हुँदा हामीले खाने खान पनि सम्पत्ती नै हुन। त्यसैले, हामीले सम्पत्ती कमाउन्दा पनि विचार गर्नु पर्छ,  जम्मा गर्दा पनि विचार गर्नु पर्छ, खर्छ गर्दा पनि विचार गर्नु पर्छ। जम्मा गर्दा पनि विचार गर्नु पर्छ, खर्छ गर्दा पनि विचार गर्नु पर्छ। हामीले जीवnaaन्मा गर्ने हरेक काम काryaa विचार गरेर गर्यौ भने हामीलाई सुख हुन्छ। अब हामी आँफैle विचार गर्नु पर्‍यो, हामीले आफुले आँफैन्लाई सुख दिने कि दु:ख दिने? किनभने, आफुलाई दु:ख दिने पनि हामी आँफैle हो, सुख दिने हामी आँफैle हो।
Yo kathamaa gai 'shabda'le sampatti bhanne bujhaaunchha. Haamile yo sansarmaa aaundaa ra aaera paaekaa haamraa sarir, naataa gotaa, ghar, khet, bank balance sabai sampatti nai hun. Hundaa hundaa haamile khaane khaana pani sampatti nai hun. Tyasaile, haamile sampatti kamaaundaa pani vichar garnu parchha, jamma gardaa pani vichar garnu parchha, kharcha gardaa pani vichar garnu parchha. Haamile jeevanmaa garne harek kaam kaarvai vichar garera garyaun bhane haamilai sukha hunchha. Aba haami aafainle vichar garnu paryo, haamile aafule aafainlaai sukha dine ki dukha dine? Kinabhane, aafulai dukha dine pani haami aafainle ho, sukha dine haami aafainle ho.

यस्तै छन मेरा कुर। अब अरु कुर पछी।
Yastai chhan meraa kura.  Aba aru kura pachhi.

हजुरको
इन्दिरा
Hajurko

Indira