6. अहिलेसम्मा हामीले णचिकेतले यमरज्सँग ज्ञान सुन्न चाहेको,

डियर अताजी
Dear Attaji

अहिलेसम्मा हामीले णचिकेतले यमरज्सँग ज्ञान सुन्न चाहेको,  तर यमराज्ले णचिकेतलाई ज्ञान भन्न नचाहेको कुरो सुनी रहेका छौं। णचिकेतले पहिलो वर आफ्नो बाबुकोलागी मागे, दोस्रो वर समाजको लागि मागे र तेस्रो वर आफ्नो कल्यन्कोलागी मागे। उनले आफ्नोलागी कुनै संसारको सुख सुबिध मागेनन।  किनभने, णचिकेता राम्रोसँग जाँदाथे कि संसारका सामान्हरुले हामीलाई सुख दिन सक्तैनन। संसारको शरीरदेखी लिएर कुनै पनि सामान्ले हामीलाई कहिले पनि नसिद्धिने सुख दिन सक्तैनन। त्यसैले, उनले आफो कल्यन (मोक्ष्य) मागे।  मोक्ष्य भन्नु पनि शन्ती भन्नु पनि कुरो उही हो। खासै भन्ने हो भने हामीले यो कुरो बुझ्नु पर्‍यो कि हामीलाई सुख दिने र दु:ख दिने अरु करण होइन, हामी आँफैन करण हौन। यो कुरो बुझ्न नै हामीलाई सत्सङको जरूरत छ। सत्सङले नै हामीलाई के कुरो ठीक, के कुरो वेथिक भन्ने छुत्त्याउन सिकाउन्छ। सत्सङले यो पनि भन्छ कि एक अत्मा मात्रा सत्य हो, अरु सबै मिथ्या हुन। मिथ्य भनेको देकिनुन्जेल सत्य तर, देकिन छोडे पछी मिथ्य। जस्तो मेरो श्रीमान, हजुरको आमा। ट्यस्तो देखिउन्जेल्को सत्यले हामीलाई सुख दिन्दो रहेछ, ट्यही हुनाले, हामीले त्यस्तो मिथ्य संसारलाई सत्यलाई सत्य मान्न नहुने रहेछ। दु:ख पर्नु भन्दा पहिले यो कुर थाहा भयो भने हामीलाई शोक हुँदैन, मोह हुँदैन। यही करणले हामीले सत्सँग गर्नु पर्छ, शान्ताहरु सँग संगत गर्नु पर्छ। शास्त्रले, शान्ताहरुले हामीलाई यस्ता कुर बुझाई दिन्छन। 

Ahilesamma haamile Nachiketale Yamarajsanga gyan sunna chaaheko, tara Yamarajle Nachiketalai gyan bhanna nachaaheko kuro suni rahekaa chhaun.  Nachiketale pahilo var aafno babukolaagi maage, dosro var samajko laagi maage ra tesro var aafno kalyankolaagi maage.  Unale aafnolaagi kunai sansarko sukha subidha maagenan.  Kinabhane, Nachiketaa raamrosanga jaandathe ki sansarkaa saamaanharule haamilai sukha dina saktainan.  Sansarko sarirdekhi liera kunai pani saamaanle haamilai kahile pani nasiddhine sukha dina saktainan.  Tyasaile, unale aafo kalyan (mokshya) maage.  Mokshya bhannu pani shanti bhannu pani kuro uhi ho.  khaasai bhanne ho bhane haamile yo kuro bujhnu paryo ki haamilai sukha dine ra dukha dine aru karan hoina, haami aafain karan haun.  Yo kuro bujhna nai haamilai satsangako jaroorat chha.  satsangale nai haamilai ke kuro thik, ke kuro vethik bhanne chhuttyaauna sikaaunchha.  Satsangale yo pani bhanchha ki ek atma maatra satya ho, aru sabai mithyaa hun.  mithya bhaneko dekinunjel satya tara, dekina chhode pachhi mithya.  Jasto mero shrimaan, hajurko aamaa.  Tyasto dekhiunjelko satyale haamilai sukha dindo rahenachha, jhan dukha po dindo rahechha.  Tyahi hunale, haamile tyasto mithya sansarlai satyalai satya maanna nahune rahechha.  dukha parnu bhandaa pahile yo kura thaha bhayo bhane haamilai shok hundaina, moha hundaina.  Yahi karanle haamile satsanga garnu parchha, santaharu sanga sangat garnu parchha.  Shastrale, santaharule haamilai yastaa kura bujhaai dinchhan. 

पहिले त हाम्रो कती जन्मको पुन्यले हामीलाई यो संसारदेखी वैराग्य आउन्छ, कतिलाई त्यस्तो वैरग्य पनि आउन्दैन।  वैराग्य आउनु नै हाम्रो वाग्य हो। वैरग्य नाइ विवेक आउन्दैन। यही संसारवात, यही नात गोत वात, यही धन सम्पत्ती वात,अझ आफ्नै शरीरवात हामीलाई वैरग्य आउनु पर्छ, त्यस्तो वैरग्य आएपछी हामीलाई भगवान भनेको के हो, म को, संसार के हो, यस्तो कुर जान्ने मन हुन्छ। वैरग्य नै न आउन्दा हामीलाई यही संसारका घर परिवार, खेल तमासा, विहे वर्तमन आदी नै रमाइला लागि रहन्छन। त्यो अवस्थामा हामीलाई कसैले ज्ञानको कुर सुनाउन खोज्यो भने पनि मन पर्दैन।

Pahile ta haamro kati janmako punyale haamilai yo sansardekhi vairagya aaunchha, katilai tyasto vairagya pani aaundaina.  vairaagya aaunu nai haamro vaagya ho.  vairagya naai vivek aaundaina.  yahi sansarvaata, yahi naata gota vaata, yahi dhan sampatti vaata, ajha aafnai sarirvaata haamilai vairagya aaunu parchha, tyasto vairagya aaepachhi haamilai Bhagwan bhaneko ke ho, ma ko, sansar ke ho, yasto kura jaanne man hunchha.  vairagya nai na aaundaa haamilai yahi sansarkaa ghar parivar, khel tamaasaa, vihe vartaman aadi nai ramaailaa laagi rahanchhan.  tyo awasthamaa haamilai kasaile gyanko kura sunaauna khojyo bhane pani man pardaina. 

अब हामी आँफैन्ले नै आफ्नो परीक्ष्य (लिनु) पर्‍यो। हामीमा वैरग्य कती छ, हामीलाई संसारको भोग्मा कती रुची छ, अथवा हामीलाई संसारको रमझम कती मन पर्छ। संसारमा रमाउने मनुश्यलाई शास्त्रको जरूरत नै छैन। संसारको रमझम मन परुन्जेल यदी हामी वेदन्तमा लाग्छउन भने त्यो वेदन्त हामीलाई घुस्न सक्तैन।
वेदन्त हामीलाई संसारलाई पूरै वेवस्ता नगरि हामीलाई वेदन्तले केही गर्न सक्तैन।  संसारमा भोग बुद्धी रहुन्जेल (अथवा, संसारवात सुख पाउन्छु भन्ने बुद्धी रहुन्जेल हाम्रो वेदन्त सुन्नुले पनि हामीलाई केही गर्न सक्तैन)।
Aba haami aafainle nai aafno pareekshya (linu) paryo.  Haamimaa vairagya kati chha, haamilai sansarko bhogmaa kati ruchi chha, athava haamilai sansarko ramjham kati man parchha.  Sansarmaa ramaaune manushyalai shastrako jaroorat nai chhaina.  Sansarko ramjham man parunjel yadi haami vedantamaa laagchhaun bhane tyo vedanta haamilai ghusna saktaina.  Sansarlai poorai vewastaa nagari haamilai vedantale kehi garna saktaina.  Sansarmaa bhog buddhi rahunjel (athava, sansarvaata sukha paaunchhu bhanne buddhi rahunjel haamro vedanta sunnule pani haamilai kehi garna saktaina).

अताजी, यो वेदन्त भनेको विचार शास्त्र हो। वेदन्तले विचार गर्ने कालाई सिकाउन्छ हामीलाई। हामीले यो विचार गर्नु पर्‍यो, जन्मे देखी कती  खान खाइ सक्याउन,  कती लुगा लगाइ सक्याउन, हाम्रो पेत भर्न सकेन, मन अघाउन सकेन,  अव हामी मर्नु भन्दा पहिले के यी संसारका भोघरुले हाम्रो पेत भर्न सक्ला? यो कुरको विचार गर्दै गर्नु, पछी अर्को चिट्ठी आउन्छ।

Attaji, yo vedanta bhaneko vichar shastra ho. vedantale vichar garne kalaa sikaaunchha haamilai.  Haamile yo vichar garnu paryo, janme dekhi kati  khaana khaai sakyaun, kati lugaa lagaai sakyaun, haamro pet bharna sakena, man aghaauna sakena, ava haami marnu bhandaa pahile ke yee sansarkaa bhogharule haamro pet bharna saklaa?

Yo kurako vichar gardai garnu, pachhi arko chithi aaunchha.

हजुरको
इन्दिरा
Hajurko

Indira

5. अव यमरज्ले णचिकेतलाई तेस्रो वर माग्न आग्य दिए पछी णचिकेतले भने।

डियर अत्तजी
Dear Attaji
 
अव यमरज्ले नचिकेतलाई तेस्रो वर माग्न आग्य दिए पछी णचिकेतले भने।

Ava Yamarajle Nachiketalai tesro var maagna aagya die pachhi Nachiketale bhane.

 

'मरेको मनुश्यको बिषयमा यस्तो प्रकारको सन्देह छ कि र कोही मनुश्य यस्तो भन्छन कि शरीर, इन्द्रियहरु, म र बुद्धिले भन्दा अतिरिक्त देहान्तर्सँग सम्बन्ध राख्ने आत्मा रहन्छ, र अरु कसैको कथान (भनै) छ कि यस्तो कुनै अत्मा रहन्दैन; अतह यो बिषयमा हामीलाई प्रत्यक्ष्य अथवा अनुमानले कुनै निस्चित ज्ञान हुँदैन र परम पुरुशर्थ यो विज्ञानको नै अधीन छ।  यसैले म हजुरवात शिक्षित अर्थात बुझेर यो वेर राम्रो किसिम्ले जान्न सकुन। यही नै तीन वर्हरु मध्ये वछेको तेस्रो वर हो।'

'Mareko manushyako vishayamaa yasto prakarko sandeha chha ki ra kohi manushya yasto bhanchhan ki sarir, indriyaharu, ma ra buddhile bhandaa atirikta dehaantarsanga sambandha raakhne aatma rahanchha, ra aru kasaiko kathan (bhanai) chha ki yasto kunai atma rahandaina; atah yo vishayamaa haamilai pratyakshya athava anumaanle kunai nischit gyan hundaina ra param purushartha yo vigyanko nai adheen chha.  Yasaile ma hajurvaata shikshit arthaat bujhera yo vaare raamro kisimle jaanna sakun.  yahi nai teen varharu madhye vacheko tesro var ho.'

यस्तो सुनेर यमरज्ले णचिकेत मुक्तिको साधन अत्मज्ञान पाउन पूर योग्य छन कि छैनन--यो कुरको पारीक्ष्य गर्नको लागि यसो भने।

Yasto sunera Yamarajle Nachiket muktiko sadhan atmagyan paauna poora yogya chhan ki chhainan--yo kurako parikshya garnako laagi yaso bhane.

'पहिले यो बिषयमा देवताहरुलाई पनि सन्देह भएको थियो, किन कि यो सूक्ष्मा धर्म सुगमतले (सजिलोसँग) जान्न योग्य छैन (सकिन्दैन)।हीए णचिकेत! तिमी अर्को वर माग, मलाई नरोक।  तिमी मेरो लागि यो वर छोडि देउ।'

'pahile yo vishayamaa devataaharulai pani sandeha bhaeko thiyo, kina ki yo sookshma dharma sugamatale (sajilosanga) jaanna yogya chhaina (sakindaina).  Hey Nachiketa! timi arko var maaga, malai naroka.  timi mero laagi yo var chhodi deu.'    

णचिकेतले भने,  'हीए मृत्‍यु! यो बिषयमा निस्छाया नै देवतहरुलाई पनि सन्देह भएको थियो तथा हजुर पनि (यो कुर) सुगमतले (सजिलो सँग) जान्ने योग्य (जान्न नसकिने) भन्नु हुन्छ।  (यसैले यो (विद्य) मेरो लागि झन अभीश्त (काम लाग्ने) छ) तथा यो धर्मको वक्ता पनि हजुर समान अर्को कुनै मिल्न सक्तैन र यो समान अर्को कुनै वर नै छ।'

Nachiketale bhane,  'Hey Mrityu! yo vishayamaa nischaya nai devataharulai pani sandeha bhaeko thiyo tatha hajur pani (yo kura) sugamatale (sajilo sanga) jaanne yogya (jaanna nasakine) bhannu hunchha.  (yasaile yo (vidya) mero laagi jhan abheeshta (kaam laagne) chha) tatha yo dharmako vaktaa pani hajur samaan arko kunai milna saktaina ra yo samaan arko kunai var nai chha.'

 

णचिकेतले यसरी भने पछी मृत्‍युले उसलाई प्रलोभन गर्दाइ (लोभ्याउन्दै) फेरी भने--

Nachiketale yasari bhane pachhi Mrityule usalai pralobhan gardaai (lobhyaaundai) pheri bhane--

'हीए णचिकेत! तिमी सय वर्श आयु भएका छोरा-नाती, धेरै पशु, हात्ती, शुभर्न (सुन) र घोडाहरु माअग, विशल (ठुल्ओ) भूमन्दल (प्रिथ्वी, राज्य) पनि माग  तथा स्वयम पनि जती वर्श इच्छ लाग्छ, जीवित (वान्ची) रहु'

'Hey Nachiketa! timi saya varsha aayu bhaekaa chhora-naati, dherai pashu, haatti, suvarna (sun) ra ghodaaharu maaaga, vishal (thulo) bhoomandal (prithvi, rajya) pani maaga tatha swayam pani jati varsha ichchha laagchha, jeevit (vaanchi) rahu'

 

'यो जस्तो यदी तिमी अर्को कुनै वर सम्झन्छौ भने त्यो, अथवा धन र चिरश्त्यायी (धेरै वर्शसमा तिक्ने) जीवेइक (जीवन) माग, हीए णचिकेत! यो विस्त्रित भूमिमा (रज्यमा) तिमी व्रिद्धी (वधी वधाउ) पाउ। म तिमीलाई तिम्रो कामनाहरु तिमीलाई इच्छ लागे जती गरी दिन्छु'

'Yo jasto yadi timi arko kunai var samjhanchhau bhane tyo, athava dhan ra chirashtyaayi (dherai varshasamaa tikne) jeeveika (jeevan) maaga, Hey Nachiketa! Yo vistrit bhoomimaa (rajyamaa) timi vriddhi (vadhi vadhaau) paau.  ma timilai timro kamanaharu timilai ichchha laage jati gari dinchhu'

'यी जुन जुन दुर्लभ (पाउन गाहारो भोग) छन ती ती भोघरु तिमी स्वतन्त्रतपुर्वक (निर्धक्क सँग) माग। यहाँन रथ (बग्गी) र वाजाहरु शाहीत यी रमनियाहरु (राम्रा स्त्रिहरु) छन, यस्ता स्त्रिहरु मनुश्यलाई पाउन गहरो छ। 
मैले दिएका यी कामिनिहरु (केतिहरु) वात तिमी आफ्नो सेवा गराउ।  परन्तु हीए णचिकेत! तिमी मरन्सम्बन्धी (मर्ने वेरको) प्रश्न न सोध।

'Yee jun jun durlabh (paauna gaahaaro bhog) chhan tee tee bhogharu timi swatantratapurvak (nirdhakka sanga) maaga.  Yahaan rath (baggi) ra vaajaaharu sahit yee ramaniyaaharu (raamraa striharu) chhan,  Yastaa striharu manushyalai paauna gaharo chha.  maile diekaa yee kaaminiharu (ketiharu) vaata timi aafno sewa garaau.  Parantu hey Nachiketa! timi maransambandhi (marne vaareko) prashna na sodha.  

यस्तो प्रकारले प्रलोभन दिन्दा पनि णचिकेतले एकदम ठुलो समुद्र जस्तो चन्चल  भएनन,(किन कि उनलाई संसार मा पाइने ठुलो भन्दा ठुलो भोघरुले पनि लोभ्याउन सकेनन)। 

Yasto prakarle pralobhan dindaa pani Nachiketale ekdam thulo samudra jasto chanchal  bhaenan, (Kina ki unalai sansar maa paaine thulo bhandaa thulo bhogharule pani lobhyaauna sakenan). 

उनले भने।
' हीए यमरज! (अहिले हजुरले मलाई दिन खोज्नु भएका) भोघरु 'भोली रहन्छन कि रहन्दैनन'--यस्ता प्रकारका छन (अविनाशी छन) र (यी भोघरु) सम्पूर्ण इन्द्रियहरुको तेज्लाई जीर्न (थोत्रो) गरी दिन्छन।  यो सर जीवन पनि बहुत थोरै नै छ।  हजुरको वहाँन (हात्ती, घोडा) र नाच गान हजुरसँग नै रहोस् (मलाई यसको आवश्यकअत छैन)।'

Unale bhane.

' Hey Yamaraj! (ahile hajurle malaai dina khojnu bhaekaa) bhogharu 'bholi rahanchhan ki rahandainan'--yastaa prakarkaa chhan (avinaashi chhan) ra (yee bhogharu) sampoorna indriyaharuko tejlai jeerna (thotro) gari dinchhan.  Yo sara jeevan pani bahut thorai nai chha.  Hajurko vaahan (haatti, ghodaa) ra naach gaan hajursanga nai rahos (malaai yasako aavashyakata chhaina).'

'मनुश्यलाई धन्ले त्रिप्त गर्न (अघाउन) सकिन्दैन।  अब  हजुरले (मलाई) देखी हाल्नु भो म धन पाइ हाल्छु, जवसम्मा हजुर शासन गर्नु हुन्छ, म जीवित रही हाल्छु (वान्ची हाल्छु), तर मेरो प्रार्थनीय (अनुरोध गरेको) वर त यही नै हो।'

'Manushyalai dhanle tripta garna (aghaauna) sakindaina.  Aba  hajurle (malai) dekhi haalnu bho ma dhan paai haalchhu, javasamma hajur shasan garnu hunchha, ma jeevit rahi haalchhu (vaanchi haalchhu), tara mero praarthaneeya (anurodh gareko) var ta yahi nai ho.'

 

'कहिले जरग्रस्त (बुद्ध्याइन) नहुने अमरहरुको नजीक गएर तल प्रिथिविमा रहन कुन  चाहि जरग्रस्त (बुध्याइन) हुने विवेकी मनुश्य होला जो केवल सारीरिक कर्मको राग (सरिर्लाई सुख होस् भन्ने) वात पाइने  स्त्री सम्भोग (स्त्रिसङको अदी) सुखहरु (अस्थिर रूप्मा) देखेर पनि दीर्घ (लामो) जीवन्मा सुख मान्ला?'

'Kahile jaragrasta (buddhyaain) nahune amarharuko najeek gaera tala prithivimaa rahan kun chaahin jaragrasta (budhyaain) hune viveki manushya holaa jo keval saririk karmako rag (sarirlai sukha hos bhanne) vaata paaine  stri sambhog (strisangako adi) sukhaharu (asthir roopmaa) dekhera pani deergha (laamo) jeevanmaa sukha maanlaa?'


अब अरु पछी।

Aba aru pachhi.

 


हजुरको
इन्दिरा

Hajurko 
Indira